Archive for the ‘ Uncategorized ’ Category

Nowiny ze Ukrajiny 7–13 III

8 marca – Granaty w szrankach

Wołodymyr Ruban, kerowńik Cyntrům Uoswobodzyńo Jyńcůw „Uoficerski korpus” bůł zatrzimany we Majorsku, kej průbowoł przekroczyć grańica mjyndzy tmj. „Důńeckům Ludowům Republikům” a terytoryjům kůntrolowanym bez ukrajińsko włodza.

Kůntrola pokozała, że w autoku wjůz poschrůńane w meblach granaty, gywery i patrůny. Uod razu go heresztowali i przekozali Sużbje Bezpjeczyństwa Ukrajiny. Podug stympnych ustalyń Ruban, kery uod 2014 zajmowoł śe wymjanům jyńcůw mjyndzy Kyjowym i terrorystami z Důnbasu, terozki sům mjoł uůn rychtować terrorystyczne ataki we stolicy Ukrajiny. Tyn ale do winy śe ńy prziznowo i twjerdźi, iże go wrobjajům.

10 marca – NATO coroz bliżyj

Ukrajina uoficyjalńy dostała sztatus państwa, co śe ubjego uo człůnkostwo we Uorgańizacyji Půłnocnoatlantyckigo Traktatu (NATO). Taki sům sztatus majům tyż Bośna i Hercegowina, Gruzyjo a Makedońijo.

– Je to potwjerdzyńy rychtůngu, kery we 2014 roku uobrała Ukrajina – pedźoł prezydynt Petro Poroszenko. Nowy sztatus je tyż zaproszyńym do zintynsyfikowanego djalogu uo człůnkostwje, ńy idźe ale pedźeć ańi w przibliżyńu, kej můgło by dů stůmpjyńo Ukrajiny do NATO důńś.

Podug badań, co je w lutym kludźůła grupa Rejtynh, 43 Ukrajińcůw popjyrajům akcesyjo do sojuszu (nojwjyncyj we iwano-frankowskim uobwodźe, nojmyńij we uodeskim), uodpora dowajům 34%.

12 marca – Tatary ńy welujům

Refat Czubarow, kerowńik Medżlisu Krymskotatarskij Nacyje, uobwjeśćůł, że Krymczany ńy bydům welować prezydynta Rusyje.

– Krymske Tatary dymůnstrujům wjerność prawidłům mjyndzynorodowego prawa i ńyzmjynność swojij uocyny ruskij uokupacyje Krymu. Pokozujům solidarność ze wszyjskimi krymskimi politycznymi heresztantami. Beztůż Krymske Tatary ńy bjerům udźału we bezprawnych wyborach 18 marca 2018 roku, kere uorgańizujům ruske uokupanty w tymczasowo uokupowanym Krymje. – napisoł Czubarow na swojij zajće na Facebooku.

Mińisterstwo Zagrańicznych Sprow Ukrajiny wysłało do Moskwy protestacyjno nůta skirz planowanego welůnku na uokupowanym půłwyspje. Welůnku na Krymje ńy uznowo tyż Ojropejsko Uńijo, co potwjerdźyła Federica Mogherini na spůlnyj kůnferyncyji ze Petrym Poroszenkům.

12 marca – Bydźe wjyncyj klepokůw?

Norodowy Bank Ukrajiny zdecydowoł smjyńić wszyjske banknůty do 10 hrywjyn – můnetami.

Dźiśo na Ukrajińe używo śe banknůtůw uod 1 do 500 UAH. Nacbank chce zastůmpić nůminały 1, 2, 5 a 10 hrywjyn. Prezyntacyjo nowych můnet uodbydźe śe 14 marca, ale ich wprowadzyńy do uobjegu bydźe rozłożůne w czaśe – bez pora lot można bydźe bulić i papjůrzanymi, i metalowymi pińyndzmi.

13 marca – Ńy bydům lotać i strzylać

Ukrajińsko reprezyntacyjo Bjatlůnu bojkotuje dźewjůnty etap Puharu Śwjata we ruskij Tjumeńi.

Uo tym poinformowoł Ihor Żdanow, mińister szportu Ukrajiny, po trefje ze prezydyntym Ukrajińskij Federacyje Bjatlůnu. Już przůdźij uo bojkoće szpilůw, kere uodbydům śe 22–25 marca, uobwjeśćyła reprezyntacyjo Skuplowanych Sztatůw. Z poczůntku pojawjyła śe informacyjo, co tyn etap przeńesům do Oslo, nale potyn prezydynt Mjyndzynorodowego Sojuszu Bjatlůńistůw uogłośył, iże żodnych půmjan we plańe ńy bydźe.

Ukrajińce majům 10. plac we klasyfikacyji sztafet, ranking kludzům Norwegi przed Francuzami a Szwedami. Indywidualńy pjyrszy je Francuz Martin Fourcade, nojlepij sklasyfikowany Ukrajińec, Artem Pryma, je 21.

zdrzůdła: eurointegration.com.ua, gazeta.ua, obozrevatel.ua, pravda.com.ua, tsn.ua, tyzhden.ua

do poczytańo tyż na: wachtyrz.eu

Reklamy

Ślůnski sceptycyzm abo nadźyjo w ńywjedzy

Sekstos Empeirikos, grecki filozof, potajlowoł kejśik epistymologijo na trzi nurty. Sům we tyj uůnego klasyfikacyji dogmatyki – to sům te, co wjerzům, iże już znodli prowda. Doszli do uostatecznych wńoskůw, spisali te swoje dogmaty na zwojach papirusa i szlus – wjyncyj tropić śe ńy potrza. Z drugij strůny můmy akadymikůw, co możebność poznańo uodćepujům. „Prowdy znojś ńy idźe” – tak poglůndy Karneadesa uopisowoł Sekstos. Tym dwům doktrynům (dogmatyzmowi a akadymizmowi) przećiwstowjo śe ale sceptycyzm. Sceptyki to sům, jak same mjano godo, te, kere medykujům, rozwożajům, sztaunujům (stgr. σκέπτονται). Abo prośćij idźe to pedźeć – szukajům. Bo widzům, iże prowdy jeszcze znojś śe ńy udało, nale dyć ńy uodćepujům samego faktu jeji istńyńo.

I roz za czas mům taki gyfil, że ta haja starogreckich filozofůw powtorzo śe dźiśo na Ślůnsku – ino ńy w uodńeśyńu do wjecznyj a ńyzmjynnyj prowdy, a w uodńeśyńu do… ślůnskij godki.

Bo můmy poru dogmatykůw, co to uůńi wjedzům, jak wyglůndo ślůnsko godka. Abo pamjyntajům, jak za bajtla godali, abo na ucho szepto uůnym umrzito starka, abo tyż skůnd wjedzům – ńy wjedzům – ale dyć wjedzům i szlus! Za kożde uodstympstwo uod przijyntych dogmatůw ćepjům anatyma. Za průba dyskusyje mogům će sprzezywać. Jak poprośisz uo zdrzůdła, to śe uoszydzům. Uůnym zdrzůdła ńy potrzebne, uůńi dyć wjedzům. Ńy muszům śe uczyć, ńy muszům sprowdzać, ńy muszům medykować. Tych naszych ślůnskich myndrcůw je pora, kożdy ś ńich wjy, jak richtig wyglůndo ślůnsko mołwa. Prowda, kożdy wjy inakszyj i te uůnych dogmaty śe festelńy růżńům. Nale kaj by im to zawodzało?

A jo… Jo ńy znům ślůnskij godki. Ńy wjym, jak richtig uůna wyglůndo, jaki mo klang. Ńyma żech zicher, kaj mům jij szukać. U mje důma godało śe trocha miszůngym, to je gwarům – pora słůwecek pů naszymu, pora po polsku, trzi gramatyczne kůnsztrukcje ślůnske, a potyn dwje polske. Tak samo godało śe na placu, tako mołwa doćyrała dů mje bez medja, muzyka a internec. A to i tak dobrze, kej doćyrała, bo důminujůncym kodym wszyńdźe (poza chałpům) zawdy bůła godka naszych půłnocnych sůmśadůw. Beztůż w jakimś můmyńće żech śe ta prowda uśwjadůmjůł: ńy znům, ńy wjym. I co mjoł’ch zrobić? Pochlastać śe, przestoć průbować godać, przelyź na polsko godka, w keryj czuł’ch śe lepij a naturalńij? Ńy. Uostać sceptykym. Szukać.

I dźynka tymu zaczůn żech czytać wszyjske stare teksty zdrzůdłowe, analizować roboty uod dyjalektologůw, godać ze starszymi uod śa, co můno ta godka lepij pamjyntajům, bildować śe we historyji ślůnskij mołwy a cołkij słowjańszczyzny. Być śwjadůmym swojich uograńiczyń, a beztůż kooperować ze inkszymi – znojdować felery u śebje a u inkszych, być wdźyncznym tym, co pokozujům moje felery – cuzamyn śe durch uczyć, sztudjyrować, analizować i dyszputyrować. Śwjadůmość ńywjedze chrůńi mje uod haje i swady. Bo jak mům śe wadźić, jeli sům ńyma żech zicher, pra?

Kożdo nauka dźwigajům ńy te, co wjedzům, yno te, co ńy wjedzům – ale wjedźeć chcům. Bo tym, co już wjedzům, stykńe sama wjedza – uůni radźi by ja trzimali w szranku abo we sejfje. I ja, můno i ta uůnych mołwa je barźij podano na jakoś sztanca „idealnyj godki” (przinajmńij podug tych ekszpertůw), ale werći śe pamjyntać, co idealno sztanca myjtra leży we pywńicy we Sèvres – i żodyn dů ńij ńy zaglůndo.

Nadźyjo dlo ślůnskij godki widza gynau w tych, co ńy wjedzům. Jedyn karlus z tyj ńywjedze zaczůn zbjyrać a przepisować wszyjske teksty spisane po ślůnsku, co ino poradźůł znojś. Tak powstowo korpus ślůnskij godki, nojważńyjsze norzyńdźe do analizy naszego etnolektu. Inkśi sznupjům po wszyjskich możebnych dykcjůnorzach, handbuchach a kśůnżkach. I ńyma im gańba śe pytać. A to je richrig ważne.

Wszyjscy muszymy spokopić, co ńy wszyjsko wjymy. I wszyjscy roz za czas śe machůmy. Myśloł’ś kejśik uo tym, że můno te słowo, co pamjyntosz je słyszeć za bajtla uod ůmy, uůna prziwjezła ze sobům z urlaubu w Berlińe? A ta forma, co ja używoł starzik, uůn usłyszoł, jak wojowoł na ostfrońće? Abo tyn werb uodmjyńo śe tak, jak to pamjyntosz, ino w twojij wśi, a wszyńdźe ińdźij godało śe inakszyj? Můno ty tyż ńy wszyjsko wjysz? Bydźe fajńy, jak to dů nos – wszyjskich – důńdźe. Czego wům i śebje życza.

Modest Lewyćkyj — Zaś i zaś.

Znod żech ńydowno fajny artikel uod Modesta Pylypowycza Lewyćkigo, literata a godkoznowcy, uo problymach ukrajińskij godki. Cołkigo’ch go ńy przekłodoł, bo wjynkszość tekstu to sům przikłady ze ukrajińskij mołwy, kere lo Ślůnzokůw ńy bydům interesantne, nale wstymp, myśla, werći śe nům wszyjskim poczytać. “Paky j paky” bůło napisane bezmała sto lot do zadku, wydurkowali go w 1920 roku w “Naszyj woli” we Wjedńu. Zdo mi śe ale, że dźiśo i my mogymy znojś w ńim cośik dlo śa.

Modest Lewyćkyj — Zaś i zaś ( Uo naszyj literackij godce)
Модест Левицький — Паки й паки (Про нашу літературну мову)

Trzeći roz przichodźi mi stować w uobrońe naszyj godki ńy przed jeji wrogami, a przed dobrymi ludźmi, swojimi, Ukrajińcami. Brůńył żech tyj mołwy we “Literacko-Naukowym Cajtůngu” i w “Śwjetle” jeszcze w czasach, kej pjyrszy roz dostali my możebność pisać rodńům mołwům (po rewolucyji 1905 r.). Zaczynła śe wtynczos uożywjůno, żyźwo robota na grůnće naszego piśmjynńictwa we wszyjskich uod ńigo astach; do tyj roboty brało śe moc szczyrych i chyntliwych ludźi, co radźi byli przisłużyć śe sprawje. Nale szczyrośći a chyntki, a czasym aji wjedzy i talyntu, nie wystarczało; kupje tych fachmanůw ńy dostowało znajůmośći rodńij mołwy i pragńyńo śe jeji nauczyć tak jak trzeba.

Czynsto usprawjedliwjało śe to tym, że wszyjscy my uczyli śe w szkołach uobcům nům, moskewskům godkům. Nale te usprawjedliwjyńy je słabe i merske, dyć Kotlarewśkyj, Kwitka, Szewczenko, Kulisz, Wowczok, Hrinczenko, Konyśkyj, Komarow, Jefremow, Matuszewśkyj, Prokopowycz, Doroszenko a inkśi tyż uczyli śe po moskewsku, nale pisali a piszům snożnům i pjyknům ukrajińskům mołwům, ńy charatajům jij. To znaczy, iże szkoła je usprawjedliwjyńym ino dlo tych lebrůw, co ganc przepůmńeli uo zocy dlo rodńij godki a psujům ja tak, że czasym i ćynżko poznać, eli to je ukrajińsko, eli ino schacharzůno moskewsko godka. Te lyńistwo naszych “chochłůw” wykorzistujům wrogi dlo uobśmjywańo ukrajińskij mołwy:

— “Wybaczcie, ale to przecież taki sam język rosyjski, jedynie jego dialekt, żargon jakiś, ale wcale nie osobny język!”

Beztůż szkoła ńyma winno tego przikrego zjawiska. Je inkszo prziczyna, podug mje tako:

1. Brak zocy do rodńij godki, brak norodowyj ery. Choby u Benawentury Kopacza, kerymu ganc egal, eli szukać skarbůw w źymi abo pisać “wierszyki w małoruskiej gwarze”, abo tyż strzewiki szyć — to sům růwnocynne fachy. Dlo echt patrjoty, śwjadomego i inteligyntnego, rodńo mołwa je choby śwjůntyńo, keryj ńy mogymy tykać ńypůmytymi ryncami.

2. Pjyrworodny grzych wjynkszośći Ukrajińcůw polygo na tym, że kożdy ś ńich mo śe za autoritet w sprawach naszyj godki, a swoja dźedźina abo mjasto, kaj śe rodźůł abo dugo żůł, mo za “pympek ukrajińskij źymje”. “U nos tak śe godo!” – i tyla. Ńy yno tertium, nale i alterum non datur.

Uo pjyrszym půnkće ńy werći śe dugo uosprawjać, bo to choby ćepać grochym uo śćana: Benawentury Kopacza żodnymi argumyntami śe ńy przegodo, takim uůn i půmre. Uo drugim je ale co pedźeć, i trzeja to zrobić.

Nasza godka richtig mo moc djalektůw — czynsto skirz politycznych prziczyn: ńynaturalnego, ńynormalnego tajlůngu naszego hajmatu na austrjacko (polsko) i rusko Ukrajina, kery trwoł wjeki. W pjyrszyj godka rozwijała śe ze srogim wpływym polskij, a tyż ńymjeckij mołwy, w drugij pod jeszcze wjynkszym ćiskym moskewskij, kero wszandy wkludzali przimusym — uosobliwje moskewski wpływ pokozoł śe w tyj czyńśći Ukrainy, co grańiczy z Moskowijům — wele Charkowa a Worůneża.

Ftośik spyto: tůż kaj je tyn istny “pympek ukrajińskij źymje”? Uůnego ńyma. Teoretyczńy mjoł by swůj plac nad Dńiprym, to je kajś wele Kijowa, Połtawy abo Czerńihowa. Nale w praktyce i tam nasza godka je fest zepsuto skirz przimusowyj rusyfikacyje bez szkoła, wojsko, gerichty, admińistracyjo. Lydźe s tyj Prydńiprjanszczyny, co nojmyńij dali śe uobmoskewszczyńu (ńyporadzůnce pisać baby w malyńkich, głuchich wśach) zachowało nojsnożńyjszo mołwa; i richtig można czasym suchać ich godki choby istnyj melodyje, czystyj muzyki naszego słowa. Nale, na żol, te baby ńy bjerům aktywnego udźału w naszym literackim żyću.

Beztůż ńy do Benawenturůw Kopaczůw bydźe můj tekst — i ńy do tych “towarziszůw”, to je fanatykůw, dlo kerych program partyje je drogszy uod hajmatu, ino do tych, u kerych ńy zńikła norodowo era, do tych, co szczyrze, a ńy za pińůndze abo za włodza, przajům swojij źymi, przajům ńy podug partyjnych wytycznych, a cołkim swojim byćym; co sům w sztandźe uoddać czyńść swojij procy i swojigo czasu, coby nauczyć śe aby ńy psuć tyj godki. Prziszło na to dran: tworzimy terozki swůj sztat, a urzyndowo godka gro ważno rola w tyj twůrczyj roboće. Kej tworzi śe cośik nowego, to muszymy tworzić to uod razu dobrze, coby ńy trzeja bůło potym przerobjać, poprowjać, flekować, a przi tym gańbić śe skirz tego przed śwjatym i przed nostympnymi pokolyńami.

Sam kůńczy śe wstymp. Dalij idům przikłady felerůw, jake robjyli Ukrajińce, co průbowali w tym czaśe pisać po ukrajińsku. Ńykere ś ńich majům swoja analogijo na Ślůnsku, ńykere ńy. Na jedyn nale chćoł bych festelńy zwrůćić uwoga:

Ukrajińce z Galicyje czynsto widzům swoje polůńizmy i průbujům půmjyńać ich tak, coby jak nojmyńij bůły uůne podobne do zńynawidzůnyj polskij mołwy. Wynojdujům uůńi jakiś dźiwoki rusycyzm i przerobjajům go, nale zůuwizůu podug polskigo mustra.

Zdowo śe znajůme, pra?

 

Фелікс Штоєр по-лемківскы

To je, zdo mi śe, pjyrszy przekłod ze ślůnskij na łymkowsko godka. Ńyma żech Łymko, beztůż na zicher bydům sam jakeś felery, nale zůu-wi-zůu myśla, iże werćiło śe to napisać, coby poszyrzić idyjo łymkowsko-ślůnskij spůłproce.

Łymkowsko godka (лемківскій язык) to godka Łymkůw. A fto to sům Łymki? Schodńosłowjański norůd, co bez wjeki żył we Karpatach mjyndzy Polokami a Słowjokami. We 1947 polsko „ludowo” włodza wyśedlyła jich ze hajmatu i terozki wjynkszość z ńich mjyszko na Dolnym Ślůnsku a Půmorzu. Gynau beztůż tyn wjersz Steuera, choća napisany we 30. rokach XX storoczo a uopisuje Sulkůw, můg by być szrajbńynty tyż uod łymkowskich poetůw powyśedlyńczyj wele.

Do tych, co ńy poradzům czytać cyrylice, ńiżyj doćepnył żech ślůnsko transliteracyjo.


Над ріком, над ріком высочат тополі,
Вітер зачне дути и листя зашептат.

Трясе ся і шептат, як давнійше было,
Як діти бавцяли, як стары кохали.
На луці, на луці росте смутно трава.
Якось ся ій цне фурт, бо ся моц стратило.
Зникли вшыткы ставы, выгынули рыбы,
Юж нашой бесіды од дітей не чути.
Порожньо, порожньо ґнеска в загородах,
Майже вшыткы стромы зимом замерзнули.
Пережыло зиму ту лем пару стромів,
Але юж недолго на них тіж час прийде.

В натурі, в натурі ниц не тырват вічно,
Дазраз вшыток скінчыт ся на божим сьвіті.
Прадіды, прабабы, нашы отец, мати,
Што ту в селі жыли, давно іх юж неє.
Умерли, умерли. Нове поколіня
Уже іх забыват. Прешліст ся не верне.

~Фелікс Штоєр
преклад: Бартоломій Ванот


 

Nad rikom, nad rikom wysoczat topoli,
Witer zaczne duty y łystja zaszeptat.

Trjase śa i szeptat, jak dawńijsze było,
Jak dity bawćały, jak stary kochały.
Na łući, na łući roste smutno trawa.
Jakoś śa ij cne furt, bo śa moc stratyło.
Znykły wszytky stawy, wyhynuły ryby,
Już naszoj beśidy od ditej ne czuty.
Porożńo, porożńo gneska w zahorodach,
Majże wszytky stromy zymom zamerznuły.
Pereżyło zymu tu łem paru stromiw,
Ale już nedołho na nych tiż czas pryjde.

W naturi, w naturi nyc ne tyrwat wiczno,
Dazraz wszytok skinczyt śa na bożym świti.
Pradidy, prababy, naszy otec, maty,
Szto tu w seli żyły, dawno ich już neje.
Umerły, umeły. Nowe pokolinia
Uże ich zabywat. Preszlist śa ne werne.

~Feliks Steuer
prekład: Bartołomij Wanot

Z kajeta ukrajińskigo Ślůnzoka (abo na uopak)

Tyn tekst idźe tyż przeczytać po ukrajińsku
Цей текст можна прочитати теж українською

Jada cugym Kyjůw-Krymynczuk. Za uoknym widza Ukrajina – ta, w keryj mjyszkům już sztyry mjeśůnce. Jeli wjerzić tymu, co mi godali na szkolyńu we Polsce, już downo mjoł śe u mje zaczůńć kulturowy szok, kryzis, wrogość do Ukrajiny a chyntka wrůćić do dům. Nale jo je jakiś dźiwny, szoku ńy mům, symptůmůw kryzisa ńy widza, a i Ukrajiny tyż jeszcze ńy ńynawidza. Śedza we kupyju a czekům na tych kulturowy szok, choby na Godota. Bo kulturowy szok – to cośik, co mo trefjać śe auslyndrům. Ludźům, co przijechali do nowego kraju a uoroz znodli śe we blank nowymu uotoczyńu, wszyjsko je dlo ńich inkszym, ńyzrozumjałym, ńyprzewidywalnym. I jo uobserwuja tyn proces u ńykerych ludźůw, co przijechali do Ukrajiny.

Nale jo ńy kukům na śebje jak na auslyndra. Abo, przinajmńi, ńy ganc. Kej na trefje EVS-wolůnterůw nos pytali, skůnd my sům a inksze godali „from Italy” abo „from Germany”, jo – na poźůmje bezwarůnkowego uodruchu, uodpedźoł żech „from Kremenchuk”. Kej uosprawjům kamratům uo ukrajińskich tradycyjach, czynsto używům prenomůw „my”, „u nos” atd. Czynśćij godům a czytům po ukrajińsku jak po śląsku, lachům śe z Guśa ta Nepozbunyj bentehy (a roz za czas, choća gańba śe prziznać, tyż z 95-go kwartału), robja śe wice z bezwizowego reżimu, cichtuja za kursym hrywńe, rajzuja plackartům a jym borszcz. Ńy czuja godkowyj barjery, mům kamratůw we bezma kożdym uobwodźe Ukrajiny a prosto mům ta Ukrajina rod. Kej wysyłoł żech antrag na udźoł we byzuchach „Twojij krajiny”, mje akceptirowali, beztůż moga mjarkować, iże ta krajina (hajmat) je tyż moja. Beztůż auslyndrym je żech ino trocha.

Je żech nale Ukrajińcym? Ganc ukrajińcym być ńy moga, dyć jo je Ślůnzok. Ńy mům ańi krapli ukrajińskij krwje, ńy mům ukrajińskigo auzwajsu (je ino zgoda na czasowy pobyt…) Nale dlo śebje wymyślył żech ausdruk „trocha Ukrajińec”. Ino trocha, bo mům pokrojcowane korzyńe. Ino trocha, bo ńy znům dobrze ukrajińskij historyje. Ino trocha, bo rzadńy godům we ukrajińskij godce i sztyjc mjyszům ja z godkům uod sůmśadůw.

Nale po prowdźe wszyjsko to, co żech wyżyj napisoł, můg by uo śebje pedźeć kożdy w tym kraju. Stuprocyntowych Ukrajińcůw ńyma. Moja „trocha-ukrajińskość” je yno potwjyrdzyńym mojij ukrajińskośći. Jada tym cugym jo – trocha auslynder a trocha ukrajińec – a dźiwům śe bez okno na Ukrajina. Na moja Ukrajina.

 

Uo godce Ayapaneco

Znoće tako zouza Tabasco? Na zicher ja, nale ńy kożdy wjy, skůnd wźyno śe jeji mjano. A wźyno śe uůne uod sztatu na połedniu Meksiku. Tyn sztat je interesantny dyć ńy yno dlko przoćelůw pikantnyj kuchńe, a i do lingwistůw, bo użiwo śe tam krům szpańelskij godki, mocka starych, indjanerskich. Ńykerym, jak Nahuatl abo Maya, darzi śe dobrze. A ńykere, uż bezma bez wszyjskich przepůmnńane, hned mogům zemrzić…

Jednům ze takich przepůmńanych je godka Ayapaneco. Jeszcze půł storoczo do zadku bůła we powszechnym użiću, ńyskorzij skirz důminacyje szpańelskij godki we szulach, amtach, cajtůngach, TV poleku ginyła. Dźiśo po Ayapaneco poradzům uosprawjać yno dwa starziki – Manuel Segovia, kery je 79 lot stary a Isidro Velasquez (73). Zdowało by śe, aże je to tragedyjo a godka muśi zginyć, nale pojawjył śe jedyn profesůr ze Indiany, co chcioł půmůż retować ta rzecz. Nojlepszo metoda bůła tako – ńych don Isidro a don Manuel ze sobům godajům, a profesůr bydźe to nagrować, zapisować, podszukować, a ńyskorzi bydźe szło stworzić ślabikorze a wkludźić Ayapaneco do szkołůw. Plan bůł dobry, nale…

Nale Velasquez a Segovia ze sobům godać ńy chcům. Powadźyli śe, můno eszcze za bajtla, a na zicher już żodyn ńy pamjynto uo co (můno uo baba?) – a skirz tyj staryj haje pozwolům swojij kulturze zńiknyć, a tradycyjo Ayapaneco zabjerům ze sobům na kyrchof… Bo ńy pomůge żodyn rechtůr, dochtůr ańi profesůr, kej ludźe patrzům ino śe wadźić.

Ta gyszichta dedikuja: RA, AC, DD, DJ, EK, RW, SN, AR, AS, GW a inkszym.

Karol Świerczewski – nie mój bohater! O ulicach w Siemianowicach.

Od momentu, kiedy Joanna Szczepkowska ogłosiła na antenie Dziennika Telewizyjnego koniec komunizmu, minęło już bez mała 25 lat. Wciąż jednak w całym kraju widoczne są relikty słusznie minionego systemu. Co prawda nie znajdziemy na mapach ulic nazwanych imieniem Włodzimierza Lenina czy Józefa Stalina, ale na szyldy z nazwiskami ich ideowych spadkobierców natknąć się nietrudno.

Mieszkam w Siemianowicach Śląskich, bardzo pięknym i dynamicznie rozwijającym się mieście, w którym wszakże od lat nie zmieniają się komunistyczni patroni ulic.

Główną arterią miasta jest ulica gen. Karola Świerczewskiego. Kto zacz? W Armii Czerwonej niemal od urodzenia, w 1920 walczył przeciwko Wojsku Polskiemu, w czasie drugiej wojny światowej jeden z pachołków Stalina do spraw nadwiślańskich. Antypolski agent, wojskowy nieudacznik i pijak. Słowem — bohater na miarę systemu.

Ale to niestety nie wszystko. Z ul. Świerczewskiego odchodzą dwie nazwane datami: 27 stycznia, czyli zmiany jednego krwawego okupanta na drugiego w 1945 roku – oraz 1 maja, czyli komunistycznego święta pracy.

Poza tymi trzema, do zmiany kwalifikują się według mnie:
-Gwardii Ludowej, części sił zbrojnych ZSRR, naszpikowanej agentami;
-Mariana Buczka, przedwojennego działacza komunistycznego;
-Teodora Duracza, sowieckiego agenta;
-Mariana Kasprzaka, działacza rewolucyjnego i mordercy;
-Stefana Okrzei, komunistycznego terrorysty;
-Wincentego Pstrowskiego, działacza komunistycznego;
-Henryka Rutkowskiego, komunisty i mordercy;
-Hanki Sawickiej, stalinistki dążącej do utworzenia PSRR;
-Franciszka Zubrzyckiego, działacza GL, radzieckiego agenta.

Żeby jednak uniknąć oskarżeń o nastawienie ‚anty-‚ i brak pozytywnych propozycji, niżej prezentuję listę paru zasłużonych dla miasta i regionu postaci, które nie doczekały się jeszcze ulicy ani placu:
-Franco Beval (Franciszek Bawół), ceniony na świecie śpiewak operowy, tenor. Urodzony w Siemianowicach;
-Ernst Steinitz, siemianowicki matematyk, profesor Uniwersytetu w Kilonii, zasłużony dla rozwoju teorii grafów i topologii;
-Kurt Alder, urodzony w Chorzowie chemik, noblista;
-Maria Göppert-Mayer, katowicka fizyczka, laureatka nagrody Nobla;
-kpt. Stanisław Salski, żołnierz NSZ, komendant Okręgu VII Śląskiego w 1945;

A ponadto:
-Sokrates, najważniejsza postać dla kultury europejskiej, nie doczekał się jeszcze ulicy w żadnym polskim mieście;
-rtm. Witold Pilecki, żołnierz AK, twórca ruchu oporu w Auschwitz-Birkenau, po wojnie zamordowany przez komunistów;
-Zbigniew Herbert, najwybitniejszy powojenny polski poeta;
-Joseph von Eichendorff, górnośląski poeta epoki romantyzmu;
-Ofiary Tragedii Górnośląskiej.

Oczywiście z pewnością podniosą się głosy oburzenia, że to niepotrzebne, że to niepotrzebne koszty, ale wydaje mi się, że dekomunizacja przestrzeni publicznej jest konieczna, tak jak dekomunizacja ludzkiej mentalności. W 1945 nikt nie pytał o koszty zmiany nazwy z Adolf-Hitler-Straße (jak w latach niemieckiej okupacji nazywała się dzisiejsza Świerczewskiego), więc i dziś powinniśmy zdecydować się na otwartą wojnę z reprezentantami bolszewizmu na pomnikach i mapach.

Osoby, które myślą podobnie, zachęcam do wsparcia akcji Nie mój bohater! organizowaną przez szereg lokalnych stowarzyszeń, link do strony inicjatywy: niemojbohater.pl